روش دلفی Delphi Technique

استفاده از دانش و دیدگاه تخصصی یک مجموعه در تصمیم گیري پیرامون مسائلی که ماهیت کیفی دارند بسیار راه گشا است. تکنیک دلفی یکی از روش هاي کسب دانش گروهی است که در تصمیم گیري پیرامون مسائل کیفی نیز کاربرد دارد. در پژوهش هاي کیفی که جنبه اکتشافی دارد و شناسایی ماهیت و عناصر بنیادین یک پدیده، محور مطالعه است می توان از تکنیک دلفی استفاده کرد. تکنیک دلفی فرایندي ساختارمند جهت گردآوري اطلاعات در طی راندهاي متوالی و در نهایت اجماع گروهی است. با وجود بیش از نیم قرن کاربرد تکنیک دلفی در مطالعات علمی و آکادمیک هنوز ابهامات زیادي در زمینه این تکنیک وجود دارد. مهمترین مشکل در استفاده از تکنیک دلفی نبود یک چارچوب نظري مشخص در استفاده از این تکنیک است. در میان ویژگی هاي مختلف تکنیک دلفی چهار ویژگی آن تقریباً همیشه ثابت است: ناشناس بودن ، تکرار ،بازخور کنترل شده ، گزارش آماري نتایج (۱).


همچنین مطالب زیر را مطالعه کنید:
استفاده از روش دلفی برای بهبود نظارت بر سیستم های بر پایه سرویس


تکنیک دلفی را بصورت روشی براي ساختاردهی یک فرایند ارتباط گروهی تعریف می کنند. اجماع گروهی از نظرات خبرگان بواسطه ي یک سري از پرسشنامه هاي متمرکز همراه با بازخورد کنترل شده با کسب اجماع گروهی از خبرگان بوسیله ي این فرایند، محققان می توانند مسائل را شناسایی نموده و اولویت بندي کنند و چارچوبی را براي تشخیص آنها توسعه دهند. هدف اصلی روش دلفی دستیابی به قابل اطمینان ترین اجماع گروهی از نظرات خبرگان به واسطه ی یکسری از پرسشنامه های متمرکز همراه با بازخورد کنترل شده می باشد. با کسب اجماع گروهی از خبرگان بوسیله ی این فرآیند، محققان می توانند مسائل را شناسایی نموده و اولویت-بندی کنند و چارچوبی برای تشخیص آنها توسعه دهند. بدون تردید فردجمعی در تصمیم گیری می تواند به اتخاذ تصمیمی کامل تر و همه جانبه منجر شود. با این وجود حل گروهی مساله به روش سنتی اجماع با مشکلات بسیار همراه است. افراد گروه که اعتماد به نفس بالایی دارند براعضای ضعیف تر گروه مسلط می-شوند. برخی نیز برای مطابقت داشتن با نظرات گروه تحت فشار قرار می گیرند و به دلیل احترامی که برای افراد دیگر قائل هستند. دیدگاه خود را مطرح نمی کنند. به همین دلیل روش گروهی حل مشکل اغلب بی نتیجه و غیرموثر خواهد بود. برای حل این مشکل در دلفی از اصل ناشناس بودن استفاده می شود. در تکنیک دلفی خبرگان و افرادی که در نظرسنجی استفاده می شوند یکدیگر را نمی شناسند. ناشناس بودن غلبه بر موانع فکری را تضمین می کند. دیدگاه خبرگان توسط یک هماهنگ کننده گردآوری شده و سپس خلاصه نتایج توسط هماهنگ کننده در اختیار دیگر اعضا قرار داده می شود. سپس افراد براساس خلاصه نتایج مرحله قبل مجدداً دیدگاه خود را تعدیل کرده و مطرح می کنند. در نهایت پس از رسیدن به یک اجماع کلی، نتایج در قالب یک گزارش آماری (معمولا میانگین یا میانه) مطرح می شود و برای تصمیم گیری استفاده می شود(۱).
تکنیک دلفی به صورت یک رویکرد تحقیقی جهت بدست آوردن اجماع با استفاده از یک سری از پرسشنامه ها و ارایه بازخورد به شرکت کنندگانی که در حوزه¬ی کلیدی دارای تخصص هستند، تعریف می شود. مساله اصلی در استفاده از تکنیک دلفی فقدان یک چارچوب نظری جامع برای بکارگیری تکنیک دلفی در پژوهش های کیفی ارایه شده است. عمده ترین ضعف دلفی فقدان چارچوب نظری است. این مساله باعث شده است تا دلفی به عنوان یک روش تحقیق به صورت مختلفی به عنوان پیمایش، مطالعه، رویه، روش، رویکرد، رای گیری و تکنیک مطرح گردد. با این وجود عموماً پذیرفته شده است که روش دلفی از نظر کاربرد یکسان نیست. همچنین همواره ابهاماتی در زمینه ی شرایط استفاده و تشخیص پایان مراحل دلفی وجود دارد. چارچوب نظری تکنیک دلفی در تحقیقات کیفی در شکل۱ آمده است.
مراحل روش دلفی Delphi
مهمترین شرایط مورد نیاز برای کاربرد دلفی عبارت است از نیاز به قضاوت خبرگان، لزوم توافق گروهی در دستیابی به نتایج، لزوم گمنامی در گردآوردی داده ها، که نیازمند وجود خبرگان با تجربه و توانمند و پراکندگی آنها است. در پژوهش های کیفی که اساساً مبتنی بر قضاوت و دیدگاه افراد است شرط لازم برای استفاده از روش دلفی این است که چنانچه این پژوهش ها براساس دیدگاه کارشناسی استوار باشد آنگاه استفاده از تکنیک های آمار استنباطی مانند آزمون های میانگین توجیه ندارد زیرا اساساً خبرگان آنقدر زیاد نیستند که بتوان نمونه های وسیعی از آنها در دسترس داشت و یا هزینه و زمان دسترسی به آنها دشوار است. برای نمونه اگر قرار باشد رضایت مشتریان بررسی شود از نمونه گیری آماری و روش های آماری استنباطی استفاده می شود. اما اگر قرار باشد تصمیم گرفته شود براساس معیارهایی رضایت مشتریان مورد سنجش قرار بگیرد آنگاه از دیدگاه خبرگان و تکنیک دلفی می توان استفاده کرد. مهمترین کاربرد تکنیک دلفی در مسایل تکنیک های تصمیم گیری چندمعیاره است. در پژوهش های کیفی که هدف آن تعیین میزان اهمیت و یا غربال آیتم ها است، می توان از طیف پنج یا هفت یا نه درجه استفاده کرد. نمونه ای از این طیف ها در جدول ۱ آمده است.

اعداد فازی مثلثی 5 درجه

پس از گردآوری دیدگاه خبرگان، میانگین نمره نظرات آنها پیرامون هر بعد محاسبه می شود. با توجه به چارچوب نظری اگر توافق وجود نداشته باشد، میانگین محاسبه شده به عنوان بازخورد کنترل شده به همراه پرسشنامه مجدد در اختیار خبرگان قرار می گیرد. پس از طی راندهای مختلف زمانی که وحدت حاصل شد، براساس میانگین راند نهایی به غربال آیتم ها پرداخته می شود. چنانچه از طیف نه درجه استفاده شود معمولا معیارهایی که میانگین زیر۷ کسب کرده باشند حذف می شوند. برای طیف هفت درجه میانگین زیر 5 و در طیف پنج درجه میانگین زیر ۴ مبنای حذف عوامل است. یکی از مشکلات همراه با تکنیک دلفی روش علمی برای تعیین میزان اتفاق نظر است. در مطالعات مختلف نیز روش های گوناگونی پیشنهاد شده است که بین ۲تا ۱۰ راند پیشنهاد شده است(۱).
مقاله اصلی را از اینجا دانلود کنید